Overleefd, maar niet als nieuw

Kanker Studie brengt nasleep van behandelingen in kaart.
Wie jong testis-kanker of Hodgkin overleeft, is nog niet uit de gevarenzone.

Door Rik Nijland

Zonder chemotherapie was wielrenner Lance Armstrong hartstikke dood geweest. Alle hulde dus voor zijn artsen en de gebruikte cytostatica.

Maar uit het proefschrift waarop Sandra van den Belt volgende week vrijdag aan de VU promoveert, wordt duidelijk dat het lichaam van de beroemdste overlever van zaadbalkanker vast niet 'herboren' uit de strijd is gekomen.

Van den Belt deed, onder meer met financiële steun van de Lance Armstrong Foundation, onderzoek naar de nasleep bij overlevenden van teelbalkanker of de ziekte van Hodgkin. Hoeveel kans lopen die, opnieuw kanker te krijgen of hartpatiënt te worden als gevolg van de schade die bestraling en/of chemotherapie in het DNA en de vaatwanden aanrichten, vroeg ze zich af, in opdracht van het Nederlands Kanker Instituut. Ze koos bewust voor deze twee vrij zeldzame vormen van kanker. Die treffen vooral jongvolwassenen, maar de prognose is erg gunstig: 80 tot 90 procent overleeft de ziekte. Vaak hebben deze patiënten dus nog een heel leven voor zich waardoor het belangrijk is om juist bij deze groepen alert te zijn op late complicaties van de behandeling. Om die in kaart te brengen, maakte Van den Belt gebruik van archiefgegevens van 2.707 patiënten met testiskanker en 1.486 Hodgkin-patiënten uit de periode 1965–1996.

'De behandeling van teelbalkanker – bestraling en/of chemo – is ongeveer net zo gevaarlijk als roken', concludeert Van den Belt. Negatieve punten zijn bijvoorbeeld bestraling boven het middenrif of een chemo-behandeling met onder meer cisplatina: deze verhogen de kans op een hartinfarct met respectievelijk een factor 3,7 en 1,5. Ook bestraling onder het middenrif is niet onschuldig, die verdubbelt de kans op een nieuwe tumor, bijvoorbeeld in de maag of alvleesklier. 'Opvallend is dat zelfs tot 25 jaar na de diagnose de kans op een nieuwe primaire tumor en op hart- en vaatziekten is verhoogd.' Voor Hodgkin-overlevenden zijn de vooruitzichten slechter. Niet alleen hebben ze een zes keer verhoogde kans op bijvoorbeeld borst-, long- of maagkanker, ze lopen bovendien drie tot vijf keer zo veel kans als de gemiddelde Nederlander om hart- of vaatziekten te ontwikkelen. Maar er is ook goed nieuws. Voor individuele ex-patiënten weegt hun goede prognose ruim op tegen de risico's op deze late complicaties. 'Bovendien verwacht ik dat de huidige, mildere behandelingen mminder ernstige negatieve effecten zullen hebben', aldus Van den Belt.

Toch is haar onderzoek geen mosterd na de maaltijd. Van den Belt: 'Voor het eerst is bij een grote groep patiënten duidelijk hoe ernstig de complicaties zijn en hoe lang die zich nog kunnen voordoen. Ik merk al dat daar een stimulans van uitgaat om beter uit te zoeken wat er precies in het lichaam gebeurt. Bovendien kunnen we artsen waarschuwen deze ex-patiënten goed in de gaten te houden. Ook zelf kunnen die hun risico's verlagen door gezond te leven met voldoende lichaamsbeweging, net als Lance.'

Noot Stichting Zaadbalkanker: Sandra van de Belt spreekt op de contactdag van Stichting Zaadbalkanker (voorheen Stichting Kernzaak) op 14 november 2009.

---------- Verschenen in de Volkskrant van zaterdag 12 september 2009 -------

klik hier voor de samenvatting van het onderzoek

Deel deze pagina via: