Het verwijderen van de zaadbal (medici spreken van een hemicastratie of orchidectomie) wordt via het lieskanaal gedaan. Via een incisie wordt de zaadstreng opgezocht en wordt de zaadbal vanuit de balzak opgetrokken tot in de wond. Als de arts vooraf een andere diagnose dan zaadbalkanker verwacht, kan eventueel ook alleen een biopsie (afname van een stukje weefsel voor onderzoek) worden verricht.

Vooraf kan eventueel worden besproken of tijdens dezelfde operatie een prothese (kunstbal) zal worden geplaatst. Uiteraard kan dit ook altijd nog later worden gedaan.

‘Ballen hebben’, in veel zuidelijke Europese landen (en ook daarbuiten) betekent dit in de volksmond dat een man sterk en potent is. Het verliezen van een zaadbal door de operatie (of andere redenen) kan psychologische en seksuologische gevolgen hebben, met name seksueel disfunctioneren bij jonge mannen.

In een onderzoek bij 157 jonge mannen die bestraald werden na de operatie voor een seminoom meldde meer dan de helft dat hun lichaamsbeeld veranderd is. Ze voelen zich incompleet. Ze vinden het moeilijk zich uit te kleden in aanwezigheid van anderen, bijvoorbeeld in een sauna, zwembad of sportzaal. Van de mannen die een kunstbal hadden gekregen was meer dan 80% tevreden of zeer tevreden over het resultaat van de kunstbalimplantatie. Jonge mannen maken vaak gebruik van een prothese omdat zij nog geen vriendin hebben.

Kunstballen bestaan er al sinds 1941, vroeger waren ze van vitallium (een metaalsoort), kunststof en glas, tegenwoordig van silicone. De implantatie is eenvoudig. Via de lies wordt er een inkeping gemaakt waar door de prothese naar binnen wordt gebracht. De prothese wordt vastgemaakt via een hechting, meestal aan de onderkant van de balzak, zodat de prothese niet kan gaan zweven en in het lieskanaal teruggaan. De operatie duurt ongeveer 30 minuten, waardoor je dezelfde dag of eventueel na één dag weer naar huis kan. De operatie heeft weinig risico’s behalve een bloeduitstorting of wondpijn. Complicaties komen praktisch nooit voor.

In een onderzoek bij 22 mannen die een zaadbalprothese hebben gekregen klaagt een aantal mannen dat de prothese een andere consistentie (voelt anders aan) en grootte heeft ten opzichte van de normale zaadbal. Er zijn nooit problemen gemeld van een mogelijke aanwezigheid van siliconedeeltjes in het bloed. Ook seksualiteit kan door de implantatie van een kunstbal verbeteren (minder schaamte bijvoorbeeld om een nieuwe relatie aan te gaan). Helaas worden in veel gevallen mannen niet of nauwelijks geïnformeerd door hun arts over de mogelijkheid van een prothese. 

Feiten over kunstballen

Zaadbalprotheses ook wel testikelimplantaten worden sinds 1941 gebruikt. Vanaf 1973 worden er gel-gevulde implantaten gebruikt. Zaadbalprotheses worden niet alleen gebruikt als een zaadbal is verwijderd in verband met een tumor, maar ook als een niet-ingedaalde zaadbal is verwijderd, als er al sinds de geboorte een testikel ontbreekt of als een zaadbal is verwijderd in verband met een zogenaamde torsie, dat wil zeggen dat de bal één of meer slagen is gedraaid.

Een prothese is gemaakt van silicone gevuld met gel of silicone gevuld met saline (zoutwateroplossing). De laatste wordt in Nederland (nog) niet gebruikt. Silicone is niet gevaarlijk. op het moment dat een prothese gaat lekken ontstaat er alleen een ontsteking in de balzak. De vloeistof wordt dus niet in het lichaam verspreid.

Zaadbalprotheses zijn er in verschillende maten, meestal wordt er één gekozen die zo veel mogelijk op de normale zaadbal lijkt. De maten zijn afhankelijk van de firma waar zij besteld worden en lopen uiteen van 2,6 cm. (small) tot 4,2 cm. (large). In de meeste gevallen wordt een prothese vergoed. Vraag dit na bij je ziektekostenverzekering.

• Engelstalige folder van Nederlandse firma van zaadbalprotheses.
• Lees hier een ervaringsverhaal over een zaadbalprothese van Nico S.
• Lees ook andere (korte) engelstalige ervaringen van andere patiënten.