Kanker ontstaat altijd vanuit één cel en is een proces dat in diverse stappen verloopt. Het is een opeenstapeling van genetische veranderingen. Kanker is een verzamelwoord. Er worden meer dan honderd verschillende soorten kanker onderscheiden. Ook de algemene term zaadbalkanker omvat meerdere vormen van kanker.

De vele verschillende soorten kanker kunnen uit verschillende typen cellen ontstaan en op verschillende plaatsen in het lichaam optreden. Als gevolg hiervan zijn er ook grote verschillen in de behandelmethoden en genezingskansen tussen de verschillende vormen van kanker. Het basisprincipe is echter hetzelfde: kanker is het resultaat van een ongecontroleerde celvermeerdering, wat ten koste gaat van het functioneren van een orgaan en mogelijk ook uiteindelijk van het hele lichaam. Deze celvermeerdering kan het resultaat zijn van een verhoogde celdeling, maar ook van een verminderde celdood of van het niet kunnen uitgroeien tot gespecialiseerde cellen, kortom van een verstoorde balans.

Diverse aandoeningen van de zaadbal

Er zijn goedaardige en kwaadaardige aandoeningen van de zaadbal. Goedaardige aandoeningen zijn onder andere:

• een torsio (door verknelling afgestorven weefsel)
• een cyste (holte gevuld met vloeistof) of
• een ontsteking

Vormen van kanker

Er zijn ook verschillende vormen van kanker (kwaadaardige aandoeningen) van de zaadbal:

• lymfomen (die ontstaan uit bloedcellen)
• Sertoli- en Leydigceltumoren (die uitgaan van de zogenaamde ondersteunende cellen  van de zaadbal)
• kiemceltumoren. Zaadbalkanker ontstaat meestal in de kiemcellen, de cellen die het zaad produceren.

Meest voorkomende vorm van kanker bij jonge mannen

Zaadbalkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij jonge mannen. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 600 mannen de diagnose zaadbalkanker. Meestal gaat het om jongere mannen van 15 tot 40 jaar, maar zaadbalkanker komt ook voor op andere leeftijden. In vergelijking met andere soorten kanker kan zaadbalkanker over het algemeen goed behandeld worden. Door onderzoek in de laatste decennia zijn er behandelingen ontwikkeld die vaak zeer effectief zijn.

Van alle mannen die zaadbalkanker krijgen is 95% na 5 jaar nog in leven. Als de kanker op het moment van ontdekking nog niet is uitgezaaid, is het overlevingscijfer zelfs 99%, als het alleen is uitgezaaid naar de lymfeklieren is het nog steeds 96%. Als het verder is uitgezaaid daalt dit cijfer naar 72% en bij mannen met ‘een hoog risicoprofiel’ tot  40-45%. Risicoprofiel is een term die artsen gebruiken en de hoogte daarvan hangt af van diverse factoren, zoals de grootte en plaats van de uitzaaiingen en de waarde van de tumormarkers in het bloed.

Zaadbalkanker is over het algemeen een snel groeiende soort kanker. Vroege ontdekking (diagnose) en tijdige behandeling ervan is dan ook belangrijk. In principe geldt dat hoe kleiner de tumor is bij ontdekking, des te gunstiger de vooruitzichten zijn. Daarom is preventie zo belangrijk.

Omdat zaadbalkanker meestal in de kiemcellen ontstaat, gaat de informatie op deze site uitsluitend over kiemceltumoren.

Typen kiemceltumoren

Er zijn drie typen kiemceltumoren:

• seminomen;
• non-seminomen of niet-seminomen: dit is een verzamelnaam voor andere kiemceltumoren dan het seminoom;
• combinaties van een seminoom en een nonseminoom.

Stadium-indeling

Misschien spreekt de arts over ‘het stadium’ van de zaadbalkanker. Daarmee bedoelt hij: de mate waarin de zaadbalkanker zich in het lichaam heeft uitgebreid.

Behandelmethoden

De drie belangrijkste behandelmethoden bij zaadbalkanker zijn chirurgie, bestraling (radiotherapie) en chemotherapie. Daarnaast kan worden gekozen voor een wait and see methode: om de drie maanden controle, bloed en scans, en zodra de waarden zouden stijgen onmiddellijk chemotherapie.

Hulpmiddelen

Informatie over een prothese en testosteron staat ook op deze site.

Na de behandeling

Hoe zit het na de behandeling met seksualiteit en met het lange termijn effect? Ook daarover vind je informatie op deze site.

Risicofactoren

Over de oorzaken van zaadbalkanker is nog weinig bekend. Wel weten we dat sommige mannen (mogelijk) een wat groter risico hebben op het krijgen van zaadbalkanker dan andere mannen:

• Mannen bij wie één of beide zaadballen rond de geboorte niet waren ingedaald.
• Mannen die eerder zaadbalkanker hebben gehad. Bij 2 tot 3% van de mannen met zaadbalkanker ontstaat na enkele jaren een tumor in de andere zaadbal.
• Mannen met testisatrofie. Dat wil zeggen dat de zaadbal ineengeschrompeld is, bijvoorbeeld door verminderde bloedvoorziening.
• Mannen met zaadbalkanker in de familie. In hoeverre erfelijkheid hierbij een rol speelt, is nog onduidelijk.

Misverstanden

Zaadbalkanker wordt niet veroorzaakt door zelfbevrediging (masturbatie) of door andere seksuele activiteiten. Ook is zaadbalkanker geen geslachtsziekte. Zaadbalkanker is, evenals alle andere soorten kanker, niet besmettelijk. Ook niet als er bij het vrijen sperma in of op het lichaam van de partner komt.